26 апреля 2011 г.
Атăлпа Кама, Урал тăрăхĕнче мĕн тĕрлĕ халăх пурăнмасть пулĕ. Кам православи, теприсем мăсăльман, хăшĕсем ытти тĕнсен канонĕсене тытса пыраççĕ. Апла пулин те çĕршер-çĕршер çул ку тăрăхра лăпкăлăх хуçаланать - пурте пĕр-пĕрин ĕненĕвне, йăли-йĕркисене хисеплеççĕ. Çакăнта тĕрлĕ халăхсен çыравçисен тÿпи те пысăк.
Кăçал, пурăннă пулсан, пирĕн классик, «Нарспи» поэма авторĕ К.Иванов 111, паллă поэт Ухсай Яккăвĕ 100 çул тултарнă пулĕччĕ. Пушкăрт çĕрĕ çинче çуралнăскерсем тăванла пушкăртпа тутар халăхĕсем хушшинчи туслă çыхăнăва йĕркелеме нумай пулăшнă. Тутарстан енчен туслăх шайне тытса пыма Габдулла Тукай пĕлтерĕшлĕ тÿпе хывнă. Литературăна юратакансенчен кам-ха вăл сăвăланă «Шурале» юмаха пĕлмĕ;! Кунта М.Федоровăн «Арçури» поэмипе тÿрремĕн мар пулсан та - фольклор пĕрлĕхне кăтартакан çыхăну. Габдулла Тукай 125 çул каялла, 1986 çулхи апрелĕн 26-мĕшĕнче, Тутарстанри Кушлавыч ялĕнче мулла çемйинче çуралнă. 5-6 уйăхран вăл ашшĕсĕр, 2-3 çулта чухне, амăшĕ кÿршĕ ялти муллана качча тухнă май, тăлăха тăрса юлать, ăна Шарифа карчăк ÿстерет. Çавăн чухнех унăн хурлăхлă сăвă йĕркисем çуралаççĕ.
Чăвашсен Тайăр Тимкки революционер-поэтпа та пурнăçĕ пĕр евĕрлĕрех килет унăн. Енчен те Тайăр Хусанти типографире наборщик пулса ĕçленĕ пулсан, Тукай çав ĕçпех - Уральск хулинче. Тайăрăнни пекех унăн малтанхи сăввисем ирĕклĕх çинчен пулаççĕ.
Габдулла 1913 çулхи апрелĕн 15-мĕшĕнче туберкулез чирне пула пурнăçран уйрăлса каять. Мĕнле танлаштармăн пурнăçне К.Ивановăннипе - ăна та çак усал чир çамрăклах - 1915 çулта - илсе кайнă-çке. Вуншар-вуншар сăвă, асра юлмалли поэмăсемпе юмахсем хăварнă хăйĕн хыççăн Тукай. Иртнĕ çулăн вĕçĕнче чăваш халăх поэчĕ Валерий Туркай поэтăн 1905-1913 çулсенче çырнă хайлавĕсене чăвашла пичетлесе кăларчĕ.
Иртнĕ çулăн декабрĕн 7-мĕшĕнче Чăваш наци библиотекинче «Халăхăм, сана юратрăм» сăвă пуххин презентацийĕ иртнĕ.
Габдулла Тукай тутар наци поэзийĕн никĕслевçисенчен пĕри, публицист, куçаруçă. «Шурале», «Урхамахсем», «Тăван çĕре» сăввисене тăван халăхне халалланă. Çавăн пекех А.Пушкинăн, М.Лермонтовăн, А.Толстойăн тата ыттисен сăввисене тутарла куçарнă.
Мероприяти Габдулла Тукай пурнăçĕпе тата пултарулăхĕпе паллаштаракан документлă кинофильмпа уçăлнă. Уява ЧР культура министрĕ Р.Лизакова, Тутар халăх поэчĕ Р.Харис, Тутарстан Наукăсен академйĕн академикĕ Д.Сулейманов, Тутарстан чăвашĕсен «Сувар» хаçат редакторĕ К.Малышев, Тутар Республикинчи чăваш наци культура автономийĕн председателĕ К.Яковлев тата ыттисем хутшăннă, çĕнĕ куçарусене пысăк хак панă.
«Пурнăçа юрат, халăха юрат», - тесе çырнă пулнă вăл 1910 çулхи пĕр сăвăра. Ку - тутар халăхне кăна мар, пĕтĕм этемлĕхе чĕнсе калани, пурнăçпа халăх - пĕр тĕвĕре.