19 октября 2010 г.
Ку вăл паттăрла вилнисене мар, пире, чĕррисене, кирлĕ. Ку вăл пире, 1941-1945 çулсенче пуçĕсене хунă аттесемпе асаттесен ачисене кирлĕ. Ку вăл мана, Аслă Отечественнăй вăрçă ветеранĕн мăнукне, кирлĕ. Шел пулин те темĕнле паллă мар сăлтавсене пула манăн кукаçин ячĕ «Ас тăвăм кĕнекине» кĕмен.
Манăн кукаçи, Александр Лукич Лукин, 1918 çулта Мăнçырма ялĕнче çуралнă. Ашшĕ унăн теçетник пулнă (теçетниксене ялта опытлă рабочисенчен, анлă тавра курăмлă, епле те пулин ремесла пĕлекен çынсенчен суйланă). Амăшĕ, Варвара, хальхи евĕр каласан, кил хуçи хĕрарăмĕ пулнă.
1939 çулта асаттене Хĕрлĕ Çара ăсатаççĕ. Вăрçă пуçланать... Тискер çапăçусем çинчен калакан документлă, илемлĕ фильмсем нумай. Эпĕ вара сире хамăн кукаçи çинчен каласа парасшăн. Ку вăл пĕчĕк эпизод кăна. Анчах Аслă Çĕнтерĕве çывхартма пулăшнă пĕчĕк пĕрчĕ.
1944-мĕш çул. Александр Лукич аслă сержант званийĕнче саперсен батальонĕнче службăра тăнă. Епле хăрушă ĕнтĕ вăл кирек епле вăхăтра та сирпĕнсе кайма пултаракан мина уйĕ тăрăх утма. Пирĕн ку «телее» курмалла та ан пултăр. Архиври справкăра вара çапла каланă (тен çавăн пекех кирлĕ пулĕ): «Тăван çĕршыва хÿтĕленĕ вăхăтри çапăçура аманнă». Тăшман чакса пынă, пирĕн салтаксем, танксем, машинăсем малалла пымалли çулсене, объектсене минăсем ларта-ларта хăварнă. Саперсене çапăçу пулмалли уя минăсенчен тасатмалли приказ панă. Ку вăл Смоленск çывăхнелле пулнă. Уя тасатас ĕç вĕçленсе те пынă, нумай та юлман, сасартăк алюмини мина сирпĕнсе кайнă. Кукаçине çÿлелле çĕкленĕ. Вăл çак самантра: «Пĕтрĕм ĕнтĕ», - тесе кăна шухăшласа илме ĕлкĕрнĕ. Сывлăшра пулнă вăхăта кăна ас тăвать вăл, медсанбатри кравать çинче тăна кĕнĕ. Сылтăм ура тĕлĕнче хытă ыратнине туйса илнĕ, аллипе тытса пăхас тет – ури çук та, ампутаци тунă.
Çак уя минăсенчен тасатасси пысăк пĕлтерĕшлĕ пулнă ĕнтĕ, мĕншĕн тесен ятарласа кукаçине чыслама - Хĕрлĕ Çăлтăр орденне пама - генерал хăй килнĕ. Алă тытас тенĕ вăл асаттене, анчах лешĕ хăйĕн таса мар аллинчен, чĕрнисене касманнинчен вăтанса аллисене утиял айне пытарнă. Ниме те пĕлтермест тесе генерал икĕ аллипе те асаттен таса мар аллине пăчăртаса тытнă. Çакăн пек илнĕ те Александр Лукич хăйĕн чи пĕлтерĕшлĕ наградисенчен пĕрне.
Вăрçă вĕçленсен вăл авланнă, адвоката вĕренсе Çĕрпÿ районĕнче ĕçленĕ. Мăшăрĕпе иккĕшĕ 4 ача пăхса çитĕнтернĕ, пурте вĕсем аслă пĕлÿллĕ çынсем. Александр Лукич ытла та сăпайлă пулнă. Нихăçан та хăйĕн орденĕсене çакса çÿремен, мухтанман, чăлах пулнăран аванмарланнă.
Операци хыççăнхи ура тунин пÿклемĕ (рубец) час-часах хăй çинчен аса илтерсех тăнă. Темиçе операци тÿссе ирттерме тивнĕ. Пĕррехинче вара чĕри текех чăтайман...
1973 çулта кукаçи ĕмĕрлĕхех куçне хупнă. Манра Аслă Çĕнтерĕве тума пулăшнă çыннăн, Александр Лукичăн, манăн кукаçи юнĕ чупнишĕн эпĕ тивĕçлипех мухтанатăп.
Кукаçине, пур ветерансене пысăк тав пире мирлĕ тÿпе парнеленĕшĕн. Вăрçă хирĕнчен таврăнайман салтаксене эпир аса илсех тăратпăр. Ку вăл паттăрла вилнисене мар, ку вăл пире, чĕррисене, кирлĕ.
Рассказал историю мне дед,
Прошло довольно много лет.
Со времен как заслужил медаль,
Отвоевывая Русь за далью даль.
В сказе том немало было слез.
Начиналось все: их поезд всех увез.
Был сапером. Впереди он шел,
Алюминий злой не обошел...
Долго пролежал потом в крови:
Снились версты длинные в пыли...
Но приказано им жить,
Чтобы мирным небу быть!
Дед мой стал совсем седой,
Весь в морщинах, с бородой.
Пожелать хочу ему добра
И прожить, как говорят до ста!